Humans Rights Watch, kanë publikuar raportin e tyre, kur përshkruhen zhvillimet në vende të ndryshme, përfshirë këtu edhe Kosovën. Për dallim nga vendet e tjera, të cilat kjo organizatë i ka trajtuar ndaras, për zhvillimet në Kosovë, HRW, ka njoftuar brenda një raportit të përbashkët me Serbinë.
Në raportin e kësaj organizate, flitet për çështje të ndryshme përfshirë këtu edhe të drejtat e grave e llogaridhënia për krimet e luftës.
Për të drejtat e grave, në rastin e Serbisë, theksohet se në këtë shtet, pavarësisht, se ekzistojnë ligje për mbrojte për gratë, zbatimi i tyre është i dobët, dhe se dhuna në bazë gjinore mbetet e hapur.
‘’Të drejtat e grave
Edhe pse ekzistojnë mbrojtje ligjore për gratë, përfshirë Strategjinë për Barazi Gjinore 2021–2030, zbatimi i tyre është i dobët; dhuna me bazë gjinore mbetet e përhapur, hendekët në paga dhe pabarazitë ekonomike vazhdojnë, ndërsa gratë nga grupet e margjinalizuara, veçanërisht romet, përballen me diskriminim të shumëfishtë dhe qasje të pabarabartë në kujdesin shëndetësor’’, thuhet në raport.
Për Kosovën, HRW, thekson se është zgjatur mandati i komisionit përgjegjës për njohjen e të mbijetuarve të dhunës seksuale gjatë luftës, dhe se, të mbijetuarit e njohur kanë të drejtë në një pension mujor prej 230 eurosh, kujdes shëndetësor falas dhe përfitime punësimi, porse vetëm rreth 2.000 persona e kanë marrë këtë status nga rreth 20.000 të mbijetuar të vlerësuar
‘’Të drejtat e grave
Në prill, Kosova e zgjati deri më 15 maj 2028 mandatin e komisionit përgjegjës për njohjen e të mbijetuarve të dhunës seksuale gjatë luftës dhe e shtyu afatin e aplikimit deri më 15 maj 2027. Presidentja Vjosa Osmani dhe grupet për të drejtat e të mbijetuarve kishin kërkuar një periudhë aplikimi pa afat të caktuar për të akomoduar më mirë të mbijetuarit. Të mbijetuarit e njohur kanë të drejtë në një pension mujor prej 230 eurosh, kujdes shëndetësor falas dhe përfitime punësimi, por vetëm rreth 2.000 persona e kanë marrë këtë status nga rreth 20.000 të mbijetuar të vlerësuar. Shënimi i 14 prillit si Dita e të Mbijetuarve të Dhunës Seksuale gjatë Luftës përfshiu gjithashtu dëshminë e parë publike nga një i mbijetuar mashkull’’, thuhet në raportin e HRW për Kosovën.
Për çështjen e krimeve të luftës, HRW në rastin e Serbisë, thekson se, midis janarit dhe shtatorit, Zyra e Prokurorit për Krime Lufte nisi tetë hetime të reja për krime lufte me të dyshuar të emëruar, si dhe 15 hetime të tjera.
‘’Llogaridhënia për krimet e luftës
Midis janarit dhe shtatorit, Zyra e Prokurorit për Krime Lufte nisi tetë hetime të reja për krime lufte me të dyshuar të emëruar, si dhe 15 hetime të tjera. Deri në shtator, 20 raste kundër 44 të pandehurve ishin në shqyrtim para gjykatave serbe. Procedurat në vazhdim u shoqëruan me vonesa të konsiderueshme. Në shtator, Gjykata e Lartë e Beogradit e shpalli të pafajshëm ish-komandantin e Korpusit të Drinës të Ushtrisë Serbe të Bosnjës, Milenko Zhivanoviq, për urdhërimin dhe pjesëmarrjen në zhvendosjen me forcë të civilëve boshnjakë nga Srebrenica në korrik 1995, e cila përfundoi me gjenocidin e mbi 8.000 burrave dhe djemve boshnjakë dhe dëbimin e rreth 40.000 grave, të moshuarve dhe fëmijëve. Gjithashtu në shtator, Gjykata e Apelit e Beogradit e rriti dënimin e Danko Vladiçiqit nga nëntë në 12 vjet, pas ankesës së prokurorisë. Ai u shpall fajtor në vitin 2022 për vrasjen e dy civilëve boshnjakë në Brod na Drini në vitin 1992; trupat e viktimave mbeten ende të zhdukur’’, thuhet në raport.
Ndërsa në Kosovë, thekson raporti, Gjykata Themelore në Prishtinë në korrik e dënoi Milos Pleskoviqin, një ish-paramilitar serb, për krime lufte për vrasjen në vitin 1999 të tre shqiptarëve etnikë pranë qytetit të Gjakovës, dhe se, Themelorja në Prishtinë dënoi në mungesë dy shtetas serbë për përdhunimin gjatë luftës të një gruaje shqiptare etnike, duke i dënuar secilin me nga 20 vjet burg.
‘’Llogaridhënia për krimet e luftës
Gjykata Themelore në Prishtinë në korrik e dënoi Milos Pleskoviqin, një ish-paramilitar serb, për krime lufte për vrasjen në vitin 1999 të tre shqiptarëve etnikë pranë qytetit të Gjakovës, duke e dënuar me 15 vjet burg. Gjykata konstatoi se Pleskoviqi i kishte ndaluar dhe më pas i kishte ekzekutuar viktimat.
Në korrik, Gjykata Themelore në Prishtinë dënoi në mungesë dy shtetas serbë për përdhunimin gjatë luftës të një gruaje shqiptare etnike, duke i dënuar secilin me nga 20 vjet burg. Më herët po atë muaj, gjykata dënoi në mungesë një ish-anëtar të shërbimit të sigurisë së Serbisë me 15 vjet burg për zhdukjen në vitin 1998 të një mjeku shqiptar etnik. Dhomat e Specializuara të Kosovës në Hagë në shkurt e lanë në fuqi dënimin me 15 vjet burg të ish-komandantit të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK), Salih Mustafa, duke konfirmuar fajësinë e tij për krime lufte të kryera gjatë Luftës së Kosovës më 1999. Mustafa u shpall fajtor për ndalim arbitrar, torturë dhe vrasjen e një të ndaluari në një objekt të drejtuar nga UÇK-ja në Zllash.
Në korrik, Dhomat e Specializuara të Kosovës e ulën dënimin e ish-luftëtarit të UÇK-së, Pjetër Shala, nga 18 në 13 vjet, duke lënë në fuqi dënimet për ndalim arbitrar, torturë dhe vrasjen e të paktën 16 të ndaluarve gjatë Luftës së Kosovës më 1999. Gjykata konstatoi se Shala nuk kishte rol komandues në një nga vrasjet dhe se dënimi fillestar ishte joproporcional.
Dhomat e Specializuara të Kosovës në shkurt dënuan tre ish-luftëtarë të UÇK-së, Haxhi Shalën, Sabit Januzin dhe Ismet Bahtijarin, me nga dy vjet burg për pengim të drejtësisë dhe frikësim të dëshmitarëve. Po në shkurt, dhomat u dhanë lirimin me kusht dy prej të dënuarve, bazuar në kohën e vuajtur. Ndikimi negativ i frikësimit të dëshmitarëve mbi përpjekjet për llogaridhënie në Kosovë ishte një faktor i rëndësishëm në themelimin e Dhomave të Specializuara’’, thuhet në raportin e HRW.
