Në shumë vende, përfshirë edhe rajonin tonë, roli i arkatares në supermarkete dhe dyqane dominohet nga gratë. Ky fenomen nuk është rastësor, por lidhet me faktorë historikë, ekonomikë dhe kulturorë që kanë formësuar tregun e punës.
Disa prej arsyeve:
- Ndarja gjinore e punës
Një nga arsyet kryesore është ajo që në sociologji quhet “ndarje gjinore e punës”. Disa profesione perceptohen si “punë për gra” dhe të tjera si “punë për burra”.
Sipas një raporti të International Labour Organization, gratë janë të përqendruara në sektorë si: shitje dhe shërbim ndaj klientit; kujdes dhe edukim; administratë bazë… Sipas studimit sektori i shitjes me pakicë (retail) ka një përqindje shumë të lartë të punësimit të grave në nivel global.
- Stereotipet për komunikimin dhe “punët emocionale”
Punët si arkatare kërkojnë: komunikim të vazhdueshëm me klientët; durim dhe menaxhim emocionesh; sjellje të qetë dhe të sjellshme. Shoqëria shpesh i lidh këto cilësi me gratë. Një studim nga Harvard Business Review mbi “emotional labor” tregon se gratë priren të vendosen më shpesh në role që kërkojnë menaxhim emocional.
- Pagat dhe fleksibiliteti i punës
Punët e arkës zakonisht: paguhen relativisht më pak; kanë orare fleksibël ose me turne.
Këto karakteristika shpesh i bëjnë këto role më tërheqëse (ose më të disponueshme) për gra, sidomos në shoqëri ku ato mbajnë ende pjesën më të madhe të përgjegjësive familjare. Sipas OECD: gratë kanë më shumë gjasa të punojnë në punë me kohë të pjesshme; ato janë më të përfaqësuara në sektorë me paga më të ulëta.
- Diskriminimi i heshtur në punësim
Edhe pse jo gjithmonë i dukshëm, punëdhënësit mund të kenë preferenca të pavetëdijshme: gratë konsiderohen “më të përshtatshme” për shërbim klienti; burrat orientohen drejt punëve fizike ose teknike! Një studim i European Institute for Gender Equality tregon se stereotipet ndikojnë drejtpërdrejt në vendimet e punësimit.
- Faktorë historikë
Në shumë vende, gratë hynë masivisht në sektorin e shitjes gjatë shekullit XX, kur: ekonomia e shërbimeve u rrit; punët “front-desk” u feminizuan! Ky trend vazhdon edhe sot. Dominimi i grave si arkatare nuk është rastësi, por rezultat i një kombinimi faktorësh:
– stereotipe gjinore
– struktura e tregut të punës
– diferenca në paga dhe mundësi
– pritshmëri kulturore
Megjithatë, sipas studimeve ky realitet po ndryshon gradualisht. Në shumë vende, rolet po bëhen më të balancuara, ndërsa vetëdija për barazi gjinore po rritet.
