Qendra për Raste Gjyqësore Strategjike, Pishtarët, EcoZ dhe Gjethi, me 16 korrik 2026, kanë dorëzuar padi në Gjykatën Administrative në Prishtinë kundër Ministrisë së Mjedisit, Planifikimit Hapësinor (MMPH), për vazhdimin e lejeve mjedisore për hidrocentralet Deçani dhe Belaja, të publikuara më 16 qershor 2026.
Në njoftimin e GLPS-së thuhet se padia lidhet me procedurën për vazhdimin e lejeve mjedisore për hidrocentralet në Deçan. Megjithatë, rëndësia e saj shkon shumë përtej këtij rasti. Ky nuk është vetëm një rast për dy leje mjedisore. Ai ka të bëjë me mënyrën se si institucionet marrin vendime dhe me të drejtën e qytetarëve për të ditur nëse zëri i tyre është dëgjuar dhe është marrë seriozisht në konsideratë.
Përmes kësaj padie, organizatat kërkojnë që gjykata të sqarojë një çështje me rëndësi për çdo qytetar: A përfundon pjesëmarrja publike me dorëzimin e komenteve, apo institucionet kanë detyrimin t’i shqyrtojnë ato, të shpjegojnë si janë marrë në konsideratë dhe si kanë ndikuar në vendimin që marrin?
“Për vite me radhë, qytetarët dhe organizatat e shoqërisë civile kërkuan që publiku të ketë të drejtë të marrë pjesë në procedurat për lejet mjedisore. Kjo kërkesë lindi pas rastit të lëshimit të lejeve për hidrocentralet në Lumbardh të Deçanit në vitin 2020.Këto kërkesa u mbështetën edhe nga ministrja e sotme e Mjedisit në atë kohë si deputete dhe me pastaj kryesuese e Komisionit Parlamentar për Mjedis.
Në vitin 2024, 50 organizata të shoqërisë civile iu drejtuan me një letër të hapur Kryeministrit Albin Kurti, duke kërkuar ndryshimin e Udhëzimit Administrativ për Lejet Mjedisore dhe garantimin e pjesëmarrjes së publikut në këto procedura për të i dhënë fund vendimeve arbitrare në Ministrinë e Mjedisit”, thuhet tutje.
Në njoftim më tej thuhet se këto përpjekje çuan në ndryshimin e Udhëzimit Administrativ në vitin 2025, duke krijuar për herë të parë një procedurë të qartë për pjesëmarrjen e publikut. Rasti i vazhdimit të lejeve mjedisore për hidrocentralet në Deçan në Prill-Maj 2026 ishte një nga rastet e para ku këto ndryshime duhej të zbatoheshin në praktikë.
“Duke besuar në këtë të drejtë, organizatat dhe aktivistët dorëzuan komente, analiza teknike dhe prova që ngritën çështje serioze lidhur me procedurën. Po ashtu, publikut nuk iu dha qasje në kohën e duhur në dokumente dhe informata me rëndësi, duke e bërë të pamundur një pjesëmarrje të plotë dhe të informuar. Përkundër se Ministria ishte në dijeni se procesi nuk po zhvillohej sipas ligjit, ajo vazhdoi me lëshimin e lejeve mjedisore për HC Deçani dhe HC Belaja pa u përgjigjur dhe pa i marrë në konsiderate komentet dhe provat e dorëzuara nga publiku.
Për organizatat, thelbi i këtij rasti është i thjeshtë. Nëse qytetarët japin komente, paraqesin prova për mjedisin ku jetojnë, por institucionet nuk i marrin në konsideratë, atëherë cili është kuptimi i konsultimit publik?
Përmes kësaj padie, organizatat kërkojnë që gjykata të anulojë lejet mjedisore për HC Belaja dhe HC Deçani dhe ta kthejë procedurën në pikën ku u shkel e drejta e publikut. Ato kërkojnë që Ministria të zhvillojë një konsultim publik të ri, duke i bërë të qasshme në kohën e duhur të gjitha dokumentet dhe informacionet me rëndësi dhe duke treguar në mënyrë të arsyetuar se si komentet dhe provat e qytetarëve janë marrë në konsideratë përpara marrjes së vendimit.
Si paditës besojmë se kjo është një mundësi që Gjykata të vendosë një standard për mënyrën se si institucionet marrin vendime, respektojnë procedurat dhe nuk ua mohojnë qytetarëve pjesëmarrjen në vendimmarrjen mjedisore si e drejtë e garantuar me Kushtetutën e Republikës së Kosovës”, thuhet tutje.
