Planeti me lavë mund të ketë re minerale, zbulon James Webb
Në këtë artikull
Teleskopi James Webb zbulon se TOI-561 b mund të ketë një atmosferë reflektuese dhe re minerale që ndihmojnë në ruajtjen e saj.
Një planet shkëmbor jashtë sistemit tonë diellor, i mbuluar nga një oqean shkëmbinjsh të shkrirë, mund të ketë një atmosferë të pasur me re minerale që reflektojnë pjesën më të madhe të dritës së yllit të tij. Zbulimi, i bazuar në vëzhgimet e teleskopit hapësinor James Webb, po sfidon pritshmëritë shkencore për mënyrën se si planetët jashtëzakonisht të nxehtë mund ta ruajnë atmosferën e tyre.
Reklamë
Planeti, i njohur si TOI-561 b, është aq afër yllit të tij saqë kushtet në sipërfaqe janë ekstreme. Megjithatë, të dhënat e reja sugjerojnë se ai mund të jetë i rrethuar nga një atmosferë reflektuese, ku mund të formohen re të përbëra nga minerale silikate, të njëjtat familje përbërjesh që përfshin kuarci dhe rëra.
Studimi u realizua nga një ekip ndërkombëtar astronomësh, ku bëjnë pjesë profesoresha e fizikës dhe astronomisë në Universitetin e Waterloo-s, Lisa Dang, dhe studiues të tjerë. Rezultatet u publikuan në revistën shkencore The Astronomical Journal.
Teleskopi James Webb vëzhgoi planetin për 37 orë
Për të kuptuar më mirë karakteristikat e TOI-561 b, studiuesit përdorën teleskopin hapësinor James Webb (JWST) për ta vëzhguar sistemin për rreth 37 orë, duke regjistruar pothuajse katër orbita të plota të planetit rreth yllit të tij.
Ekipi analizoi ndryshimet në shkëlqimin dhe nxehtësinë e planetit gjatë orbitës. Kjo teknikë, e njohur si kurba e fazës (phase curve), u mundësoi astronomëve të studionin ndryshimet midis anës së ndriçuar nga ylli dhe anës që qëndron larg dritës së drejtpërdrejtë.
Matjet zbuluan se ana e ndriçuar e planetit është dukshëm më e ftohtë nga sa pritej për një sipërfaqe shkëmbore të zhveshur dhe të errët, kaq pranë një ylli. Vëzhgimet e anës së natës treguan se ajo nuk është mjaftueshëm e ngrohtë për ta shpjeguar të gjithë këtë ndryshim.
Sipas analizës së ekipit, TOI-561 b reflekton afërsisht 75 për qind të dritës së yllit që e godet, një nivel reflektimi i krahasueshëm me atë të Venusit.
Këto rezultate tregojnë se planeti mund të ketë një atmosferë që jo vetëm reflekton rrezatimin, por edhe ndihmon në shpërndarjen e nxehtësisë nga ana e ditës drejt anës së natës.
Retë silikate mund të veprojnë si krem mbrojtës ndaj rrezatimit
Për të shpjeguar reflektimin e lartë, studiuesit krahasuan të dhënat e teleskopit me modele kompjuterike të klimës së planetit.
Modelet sugjerojnë se në atmosferën e TOI-561 b mund të formohen re të përbëra nga minerale silikate, përfshirë dioksidin e silikonit (SiO₂) dhe silikatin e magnezit (MgSiO₃).
Këto re mund të reflektojnë një pjesë të madhe të rrezatimit të yllit përpara se ai të përthithet nga sipërfaqja. Në këtë mënyrë, ato do të ndihmonin në uljen e temperaturës së planetit, duke vepruar si një lloj kremi mbrojtës ndaj rrezatimit.
Megjithatë, është e rëndësishme të theksohet se retë minerale nuk janë identifikuar drejtpërdrejt në imazhe. Ekzistenca e tyre është një shpjegim i mundshëm i mbështetur nga modelet klimatike dhe të dhënat e vëzhgimit.
Nëse kjo hipotezë konfirmohet, retë mund të luajnë një rol të rëndësishëm në ruajtjen e atmosferës. Duke reflektuar dritën dhe duke kufizuar energjinë që përthithet nga planeti, ato mund të ndihmojnë në mbrojtjen e gazrave atmosferikë nga humbja në hapësirë.
Një oqean shkëmbinjsh të shkrirë mund ta ushqejë atmosferën
TOI-561 b është një ekzoplanet me një sipërfaqe që besohet të jetë e mbuluar nga një oqean global shkëmbinjsh të shkrirë. Ky mjedis ekstrem mund të jetë gjithashtu pjesë e shpjegimit se si planeti e ka ruajtur atmosferën për miliarda vjet.
Gazrat që çlirohen nga brendësia e shkrirë e planetit mund të furnizojnë vazhdimisht atmosferën me material të ri. Ky proces do të ndihmonte në kompensimin e humbjeve të gazrave të shkaktuara nga rrezatimi intensiv i yllit.
Gjetjet e reja mbështesin studimet e mëparshme që kishin ofruar dëshmi për praninë e një atmosfere të dendur rreth këtij planeti. Megjithatë, mënyra se si ajo është formuar dhe si ka mbijetuar për një periudhë kaq të gjatë mbetet ende një çështje e hapur për astronomët.
Shkencëtarët ende nuk e dinë përbërjen e atmosferës
Një nga pyetjet kryesore është se nga cilët gazra përbëhet atmosfera e TOI-561 b. Një mundësi është që ajo të dominohet nga dioksidi i karbonit, duke i ngjarë atmosferës së Venusit, por në temperatura shumë më të larta.
Një tjetër mundësi është prania e sasive të mëdha të dioksidit të squfurit, një gaz që lidhet me aktivitetin vullkanik në hënën e Jupiterit, Io.
Vëzhgime të tjera me teleskopin James Webb, veçanërisht në gjatësi vale më të mëdha, mund t’i ndihmojnë studiuesit të dallojnë përbërësit e atmosferës dhe të kuptojnë më mirë vetitë e saj.
Për studiuesit, ky planet përfaqëson një mundësi të rëndësishme për të kuptuar se si planetët shkëmborë mund ta ruajnë atmosferën edhe kur ekspozohen ndaj kushteve që, sipas pritshmërive tradicionale, do të duhej ta zhduknin atë.
Studimi shkencor: Samuel Boucher et al., “A Highly Reflective Atmosphere on the Lava World TOI-561b Revealed by JWST/NIRSpec Phase Curves”, The Astronomical Journal (2026).
Revista shkencore: The Astronomical Journal
Reklamë
