Zbulimi i Yllit të Parë “Zombi” me Shkëlqim Jeshil: Çfarë Fshihet Pas Ngjyrës së Tij të Veçantë?

Astronomët kanë bërë një zbulim të jashtëzakonshëm në hapësirë: yllin e parë xhuxh të bardhë të cilësuar si “zombi”, i cili emeton një shkëlqim jeshil si të një fantazme. Sipas shkencëtarëve, ky fenomen vizual kaq i rrallë është rezultat i drejtpërdrejtë i konsumimit të mbetjeve shkëmbore nga planetet e shkatërruara që e rrethonin atë.

Ylli i pagëzuar si WD J1330+6435 ndodhet në Rrugën e Qumështit, rreth 280 vite dritë larg sistemit tonë diellor, në konstelacionin e Dragoit (Draco).

Pse quhet Yll “Zombi” dhe si e Mori Ngjyrën Jeshile?

Në terma astronomikë, xhuxhët e bardhë janë bërthamat e mbetura të yjeve që kanë harxhuar të gjithë karburantin e tyre bërthamor dhe kanë hedhur tej shtresat e tyre të jashtme. Pa fuzion bërthamor për t’u ushqyer, gravitedi i tyre super i fuqishëm tërheq dhe “dredh” planetet, asteroidët dhe trupat e tjerë qiellorë afër tyre. Për këtë arsye, kjo fazë quhet “zombi” — ylli vazhdon të “jetojë” duke gllabëruar trupa të tjerë edhe pas “vdekjes” së tij.

Në rastin e WD J1330+6435, një prej këtyre “ushqimeve” celestial përmbante mbetje shkëmbore të pasura me natrium, kalcium dhe litium.

“Gjurmët e natriumit në atmosferën e këtij xhuxhi të bardhë thithin pjesën portokalli të spektrit të dritës, duke lënë pas vetëm një shkëlqim jeshil mbinatyror,” shpjegoi astrofizikani Mark Hollands nga Universiteti i Warwick-ut. “Përfytyroni sikur të qëndroni në një planet dhe të shikoni lart drejt një ylli plotësisht jeshil.”

Spektri i Ngjyrave te Xhuxhët e Bardhë

Shumica e yjeve veprojnë si rrezatues perfektë, ku ngjyra e tyre përcaktohet pothuajse tërësisht nga temperatura (yjet e ftohtë duken portokalli, ndërsa ata më të nxehtë duken në kaltër të lehtë). Megjithatë, konsumimi i elementeve të ndryshme kimike ndryshon drastikisht pamjen e tyre:

Ylli më i Kuq i Vëzhguar Ndonjëherë

Përveç yllit jeshil, ekipi i shkencëtarëve njoftoi edhe zbulimin e një xhuxhi tjetër të bardhë, WD J1011+2845, i cili ndodhet vetëm 48 vite dritë larg nesh.

Ky yll shfaq shkëlqimin më të kuq (rozë-salmon) të vëzhguar ndonjëherë te kjo kategori trupash qiellorë. Ndryshe nga ylli jeshil që u ushqye nga jashtë, WD J1011+2845 ka një zonë të thellë konvektive që sjell karbonin nga bërthama e tij e brendshme drejtpërdrejt në sipërfaqe.

Sipas shkencëtarit Boris Gänsicke, vetëm rreth 3% e xhuxhëve të bardhë (1 në 30) kanë ngjyra kaq të gjalla dhe të jashtëzakonshme në univers.

Analiza e Të Dhënave Astronomike me Mjete Moderne

Zbulimi i ngjyrave të pazakonta te yjet xhuxhë të bardhë kërkon analizë ultra-strikte të të dhënave spektroskopike me volum të madh (Big Data).

1. Përpunimi i Algoritmeve të Spektrit: Analiza e gjatësive të valëve të dritës nga teleskopët kërkon sisteme automatike që mund të identifikojnë absorbimin e elementeve si natriumi apo karboni brenda milisekondave.
2. Modelimi i Bazave të Të Dhënave: Për të identifikuar 3% e yjeve të rrallë mes miliarda trupave qiellorë në Rrugën e Qumështit, përdoren modele të avancuara të mësimit automatik (Machine Learning) për filtrimin e shpejtë të imazheve astronomike.