Mëlçia është një nga organet më jetike dhe më punëtore të trupit të njeriut. Ajo filtron gjakun, përpunon lëndët ushqyese, neutralizon toksinat dhe luan një rol kyç në metabolizmin e yndyrave dhe sheqernave. Megjithatë, kur dëmtohet, rrallëherë jep shenja paralajmëruese, sidomos në fazat e hershme, çka e bën sëmundjen të kalojë shpesh pa u vënë re.
Një nga problemet më të përhapura sot është mëlçia e dhjamosur, e cila konsiderohet sëmundja më e zakonshme e mëlçisë në nivel global. Për një kohë të gjatë është parë si një gjendje e lehtë, por studimet e fundit tregojnë se tek një pjesë e konsiderueshme e pacientëve ajo mund të përparojë drejt formave shumë më serioze.
Sot kjo patologji njihet me termin e ri mjekësor sëmundja e mëlçisë steatozike e shoqëruar me disfunksion metabolik (MASLD), një emërtim që reflekton më qartë lidhjen e saj me problemet metabolike.
Çfarë është MASLD?
MASLD karakterizohet nga grumbullimi i tepërt i yndyrës në qelizat e mëlçisë, i shoqëruar me çrregullime metabolike. Më parë ajo njihej si steatozë hepatike joalkoolike (NAFLD), për të theksuar se alkooli nuk është shkaku kryesor i sëmundjes.
Diagnoza e MASLD vendoset kur, përveç yndyrës në mëlçi, është i pranishëm të paktën një faktor rreziku kardiometabolik, si mbipesha ose obeziteti abdominal, diabeti ose prediabeti, tensioni i lartë i gjakut apo nivele të rritura të kolesterolit dhe triglicerideve.
Sindroma metabolike, problem gjithnjë e më i shpeshtë
Sindroma metabolike përfshin një kombinim çrregullimesh si obeziteti abdominal, rezistenca ndaj insulinës, diabeti i tipit 2, dislipidemia dhe hipertensioni. Prania e të paktën tre prej këtyre faktorëve mjafton për vendosjen e diagnozës.
Personat me sindromë metabolike kanë rrezik dukshëm më të lartë për sëmundje kardiovaskulare dhe vdekje të parakohshme, si dhe deri në pesë herë më shumë gjasa për të zhvilluar diabet të tipit 2.
Shifra alarmante në nivel global
Në mbarë botën, 30–40 për qind e popullsisë adulte vuan nga mëlçia e dhjamosur. Rreth 80 për qind e pacientëve me MASLD janë mbipeshë ose obezë, 60–70 për qind kanë dislipidemi, 50 për qind hipertension dhe rreth 60 për qind prediabet ose diabet të tipit 2.
Kur sheqeri shndërrohet në yndyrë
MASLD zhvillohet kur mëlçia përballet me një sasi yndyrash më të madhe sesa është në gjendje të përpunojë. Kjo ndodh si pasojë e marrjes së tepërt të acideve yndyrore nga ushqimi dhe indi dhjamor, si dhe konsumimit të lartë të sheqernave, veçanërisht glukozës dhe fruktozës që gjenden në pijet e ëmbla dhe ushqimet ultra të përpunuara.
Mëlçia i shndërron këta sheqerna në yndyrë përmes një procesi të quajtur lipogjenezë de novo, duke rritur akumulimin e yndyrës në qelizat hepatike.
Simptoma të pakta, rrezik i madh
Në shumicën e rasteve, MASLD nuk shoqërohet me simptoma të qarta. Disa pacientë përjetojnë lodhje, plogështi ose shqetësim në anën e djathtë të barkut, ndërsa rreth gjysma kanë zmadhim të mëlçisë.
Rreziku kryesor qëndron në përparimin e heshtur të sëmundjes. Nga 15 deri në 40 për qind e pacientëve mund të zhvillojnë MASH, një formë më e rëndë që çon në inflamacion, fibrozë, cirrozë dhe rrit ndjeshëm rrezikun për kancer të mëlçisë.
Pse ndërhyrja e hershme është vendimtare
Specialistët theksojnë se humbja e 7–10 për qind të peshës trupore përmirëson ndjeshëm steatozën në më shumë se gjysmën e rasteve. Një rënie mbi 10 për qind mund të çojë në përmirësim të dukshëm të MASH dhe fibrozës, duke ulur ndjeshëm rrezikun e komplikacioneve afatgjata.
Për këtë arsye, mëlçia e dhjamosur konsiderohet sot jo vetëm një problem i mëlçisë, por një sinjal alarmi për shëndetin e përgjithshëm metabolik.
