Instituti Kombëtar i Shëndetësisë Publike të Kosovës (IKSHPK) ka ngritur shqetësime serioze lidhur me nivelin e ndotjes së ajrit në vend, duke e cilësuar atë si një ndër sfidat më të mëdha mjedisore dhe shëndetësore aktualisht.
Sipas këtij institucioni, termoelektranat e Kosovës A dhe B, që përdorin thëngjillin si burim energjie, vazhdojnë të jenë ndër ndotësit kryesorë të ajrit. Ato lëshojnë substanca të dëmshme si ozoni (O3), oksidet e azotit (NOx), dioksidi i squfurit (SO2) dhe grimca të imëta PM10 dhe PM2.5, të cilat kanë ndikim të drejtpërdrejtë në shëndetin e qytetarëve.
“Bazuar në të dhënat e institucioneve relevante mjedisore, sektori i energjetikës kontribuon me rreth 40% të emisioneve ndotëse në Kosovë. Sipas tyre, ndotja e shtuar ditëve të fundit, veçanërisht nga tymtarët e Obiliqit, ka rritur përqendrimin e grimcave të dëmshme në ajër për periudha të gjata”.
Instituti paralajmëron se mbi 90% e këtyre grimcave, pasi absorbohen nga sistemi respirator, ndikojnë në rritjen e infeksioneve, veçanërisht tek grupet më të ndjeshme si fëmijët, të moshuarit, gratë shtatzëna dhe personat me sëmundje kronike.
Në reagim, IKSHPK rendit edhe pasojat e mundshme nga ndotja e ajrit, duke përfshirë rritjen e vdekshmërisë, përhapjen e sëmundjeve respiratore si bronkiti dhe përkeqësimin e astmës, dëmtimet në sistemin kardiovaskular, si dhe ndikimet potencialisht kancerogjene.
Përballë kësaj situate, Instituti ka propozuar një sërë masash urgjente, përfshirë monitorimin në kohë reale të ndotjes dhe publikimin transparent të të dhënave, kontrollin e rregullt të filtrave të termocentraleve, si dhe inspektime të shpeshta dhe gjoba për shkelësit.
Po ashtu, kërkohet instalimi i teknologjive moderne për reduktimin e ndotjes, përfshirë sistemet e desulfurizimit dhe reduktimit të oksideve të azotit, si dhe modernizimi i pajisjeve ekzistuese.
Në aspektin e mbrojtjes së shëndetit publik, IKSHPK rekomandon krijimin e një sistemi të integruar informimi në raste emergjente, rritjen e hapësirave të gjelbra, vendosjen e standardeve më të rrepta për emetimet industriale dhe zbatimin rigoroz të ligjeve për mbrojtjen e mjedisit.
Ekspertët e institutit paralajmërojnë se nëse nuk ndërmerren masa urgjente, vendi mund të përballet me pasoja të rënda shëndetësore dhe rritje të ndjeshme të vdekshmërisë, veçanërisht nga sëmundjet kardiovaskulare dhe ato respiratore.
