Astronomët kanë identifikuar një yll jashtëzakonisht të rrallë të gjeneratës së dytë, të cilin e kanë cilësuar si një “fosil kozmik”, pasi ofron të dhëna të reja mbi mënyrën se si kanë përfunduar jetën yjet e parë në univers.
Ylli, i quajtur PicII-503, është zbuluar në galaktikën xhuxhe Pictor II, rreth 150 mijë vite dritë larg Tokës. Zbulimi është bërë me ndihmën e Kamerës së Energjisë së Errët në teleskopin Victor M. Blanco Telescope në Kili.
Sipas studiuesve, ky yll i përket të ashtuquajturës Popullata II, që ruan gjurmë kimike nga brezat e parë të yjeve. Një nga veçoritë më të rralla të tij është përmbajtja jashtëzakonisht e ulët e hekurit – vetëm 1/40,000 e asaj që gjendet në Diell, duke e bërë atë ndër yjet më të varfër në hekur të zbuluar ndonjëherë jashtë galaktikës sonë.
Në të njëjtën kohë, PicII-503 ka një përqendrim shumë të lartë të karbonit, me një raport karbon-hekur mbi 1,500 herë më të madh se ai i Diellit. Ky kombinim i pazakontë kimik e afron atë me yjet më primitivë të njohur deri më sot.
Shkencëtarët e përshkruajnë këtë lloj kërkimi si “arkeologji kozmike”, pasi yje të tillë funksionojnë si kapsula kohore që ruajnë informacione mbi universin e hershëm. Yjet e parë, të njohur si Popullata III, përbëheshin pothuajse vetëm nga hidrogjen dhe helium, ndërsa elementët më të rëndë u krijuan në brendësinë e tyre dhe u shpërndanë pas shpërthimeve si supernova.
Zbulimi i PicII-503 mbështet teorinë se disa nga këta yje të parë mund të kenë shpërthyer me energji relativisht të ulët, duke çliruar më shumë elementë të lehtë si karboni, ndërsa hekuri ka mbetur kryesisht në mbetjet e shpërthimit.
Sipas astrofizikanit Anirudh Chiti nga Universiteti i Stanfordit, ky zbulim ishte në kufijtë e asaj që mendohej e mundur për shkak të rrallësisë ekstreme të këtyre objekteve. Studimi, i publikuar në revistën Nature Astronomy, konsiderohet një hap i rëndësishëm drejt kuptimit të evolucionit të hershëm kimik të universit dhe formimit të galaktikave të para.
