Ndjenja se “po na ik koha” është gjithnjë e më e përhapur, sidomos te të rinjtë dhe të rriturit në faza kyçe të jetës. Por a ekziston përnjëmend një afat i duhur për arritje?
Sipas një studimi të fundit nga Springer Nature “Chronic time pressure as a predictor of symptoms of depression, anxiety and stress”, presioni i vazhdueshëm për kohën lidhet drejtpërdrejt me rritjen e stresit, ankthit dhe depresionit. Ky fenomen shpjegohet përmes disa faktorëve kryesorë:
- Krahasimi social – Duke parë arritjet e të tjerëve, krijojmë ndjesinë se jemi “mbrapa”.
- Narrativat kulturore – Ideja se duhet të kemi jetën “në rregull” deri në një moshë të caktuar, si 30 vjeç.
- Ekonomia e kohës moderne – Produktiviteti shpesh barazohet me vlerën personale.
- Teknologjia – Ritmi i shpejtë i jetës digjitale rrit ndjesinë se koha nuk mjafton.
Në emisionin “LIBERO” u diskutua kjo temë dhe e ftuara (psikologia) Ibelinda Halili e lidhi këtë ndjesi me një fenomen të njohur si “novelty effect”. Sipas saj, me kalimin e moshës – KOHA duket sikur përshpejtohet.
“…Është një efekt psikologjik që njihet si ‘the novelty effect’, që me kalimin e moshës koha përshpejtohet te ne (ecën më shpejt), në kuptimin e përjetimit, jo në kuptimin e njësimit… është përjetim (ne e përjetojmë se koha po na ikën shumë shpejt)… kjo i bie që truri, si organ i cili maturohet gjatë gjithë jetës, kur e arrin një pjekuri të caktuar, bën sintetizimin e informacioneve në mënyrë shumë më të shpejtë dhe prandaj, e ka ndjesinë (na transmeton neve) që koha po përllogaritet shumë shpejt…”– deklaroi Halili.
Nga ana tjetër, doktoresha Merita Emini Sadiku, e sheh çështjen nga perspektiva biologjike. Ajo theksoi se përveç “kohës sociale”, ekziston edhe “koha biologjike”, e cila vendos kufizime natyrore, sidomos në aspektin riprodhues. Sipas saj, edhe pse njerëzit mund të shtyjnë plane të caktuara, biologjia shpesh vendos limite që nuk varen nga dëshira individuale.
Ndërkohë, sociologu Genc Xërxa e shpjegoi dallimin mes “orës sociale” dhe “orës individuale” duke potencuar se në shoqëritë në zhvillim, presioni social është më i madh dhe ndikon në vendimet për arsim, martesë dhe krijim familjeje. Këto janë norma të pashkruara që shoqëria i imponon individit, duke krijuar afate të padukshme për arritje jetësore.
Vlen ta përmendim një studim nga ResearchGate që tregon se vendimet e marra nën presion kohe janë shpesh më impulsive dhe më të rrezikshme. Kur dominohemi nga ideja “duhet tani”, cilësia e zgjedhjeve bie, duke ndikuar edhe në vendime të rëndësishme jetësore.
Ndjenja e mungesës së kohës nuk është vetëm reale, por edhe e ndërtuar nga faktorë socialë, psikologjikë dhe biologjikë. Pyetja është: a duhet t’i nënshtrohemi këtij ritmi, apo të krijojmë një “orë personale” që i përshtatet jetës sonë?
Për ta dëgjuar diskutimin e plotë rreth kësaj teme, klikoni në linkun e mëposhtëm:
