PËRGATITI: ARMAND HOTI – ATV
Afërdita Dida nga fshati Breg-Lumë i Bashkisë së Kukësit në Shqipëri, është e detyruar ta nisë ditën, ende pa zbardhur mirë mëngjesi.
Ajo jeton e vetme. burri i ka vdekur vite më herët, dy vajzat i ka të martuara, njërin djalë e ka në gyrbet e tjetrin ushtar!
Punë bënë me aq sa mundet, ose aq sa gjendja shëndetësore ia lejon.
“Kur të vie vajza nga atje, pastron dhe lanë të gjitha, me divana dhe gjithqka. Unë nuk kam takat…(bukën) e vendos në tepsanë dhe e pjeki për të mos mbetur pa bukë, sepse nuk po kam dëshirë me ble…dhimbje e madhe. Duarve tërë natën ua bëjë kështu, e shtypi fort këtë, kjo dializë problem”, tha ajo.
Janë bërë më shumë se dy dekada prej kur veshkët nuk ia pastrojnë mirë gjakun.
Kështu, Dida, rreth të 50-ave, duhet ta bëjë këtë artificialisht duke marë dializë.
Procesi i flitrimit të gjakut, ia konsumon së paku 12 orë në javë pacientes.
Spitali në Kukës, nuk ia ofron këtë shërbim asaj dhe pacientëve të tjerë me këso probleme.
Dida bënë një telefonatë, në këtë orë të hershme.
Në linjë është shoferi i furgonit, që transporton pacientët nga Kukësi dhe zonat përreth, drejt Spitalit të Përgjithshëm në Prizren, tri herë në javë.
Kur ecën në tatëpjetëzen drejt lokacionit ku del për ta pritur furgonin, meqë ky nuk hynë dot deri tek shtëpia e saj, e ka një brengë të përhershme.
Ndonjëherë thotë se i duhet të ndalet e të pushoj pak.
Shteti i Shqipërisë s’ia ofron shërbimin mjekësor, por ia jep 100 euro në muaj, për t’i mbuluar shpenzimet e transportit.
Furgoni erdhi. Në të janë edhe pacientë të tjerë, që po shkojnë drejt Prizrenit për mjekim.
Udhëtimi zgjat rreth 30 minuta deri në Prizren.
Pritja për pacientët nga Shqipëria, është e ngrohtë. Trajtimi është i barabartë për të gjitë.
Pacientët thonë janë të kënaqur me trajtimin.
Bazuar në çmimoret e kompanive që tregtojnë aparatura për dializë, një e tillë mund të kushtojë nga 10 mijë deri në 30 mijë euro.
Autoritetet në Shqipëri nuk ofruan qasje në ambientet e spitalit dhe as mundësi për intervistë.
Sidoqoftë, spitali i Prizrenit, është adresë për mijëra pacientë nga Shipëria, për shërbime të ndryshme.
Në vitin e kaluar 175 prej tyre, u hospitalizuan këtu. GRAFIKË Ndërsa afro dy mijë, pranuan shërbime të tjera.
Sipas drejtorit të spitalit, Hilmi Shala, arsyet pse këta zgjedhin Gjakovën, janë afërsia gjeografike dhe numri më i madhë i profileve mjekësore.
Kosova vazhdon të mos ketë data bazë digjitale për pasqyrim të shëndetit të përgjithshëm të pacientëve që trajtohen në vend.
Këto evidenca, ende mbahen në letër.
Ministria e Shëndetësisë në vitin 2011, tentoi aplikimin të këtij sistemi në tri faza, porse nuk pati sukses.
Sipas Ligjit për Ndarjet Buxhetore për vitin 2026, deri në vitin e kaluar për SISH u shpenzuan rreth 23.7 milionë euro.
Përvec dhjetëra milionave dhe 15 vjetëve të humbura, mungesa e Sistemt Informativ Shëndetësor ka pasoja zinxhirore për sistemin shëndetësor në Kosovë.
Një sistem i tillë funksional do të mundësonte që të dihet secila diagnozë për scilin pacient, rrjedhimisht do të diheshin trendet, sëmundjet që janë në rritje, do të dihej cfarë barnash duhet blerë,në cilat klinika duhet më shumë investime, në cilat rajone për cfarë pajisjesh ka nevoja urgjente, për cilat profile të mjekëve specialistë ka nevojë më shumë, cilat politika shëndetësore duhet të ndryshohen, cilët mjekë dhe cilat klinika punojnë më mirë dhe cilët punojnë më dobët si dhe një sërë parametrash tjerë që sot vlerësohen me informata dhe statistika gjysmake.
Për më tepër mungesa e Sistemit Informativ Shëndetësor ka pamundësuar edhe funksionalizimin e nëj skeme të sigurimeve shëndetësore për kosovarët. Edhe sigurimet shëndetësore janë nismë e para më shumë se një dekade dhe nismë ku kanë dështuar gjashtë kabinete qeveritare.
Fondi i Sigurimeve Shëndetësore ofron përkrahje financiare për shërbime shëndetësore që nuk ofrohen në institucione publiek shëndetësore për të gjithë shtetasit e Republikës së Kosovës.
Një udhëzim administrativ i specifikon kushtet se kush dhe në cilat rrethana mund të përfitojë nga ky fond dhe cilat kërkesa dhe dokumenta duhet plotësuar.
Në periudhën 2022 – 2024 fondi ka shpenzuar 40 milionë Euro nga buxheti i shtetit për mbulimine shpenzimeve për trajtimin e mijëra pacientëve. Mirëpo, një analizë sipërfaqësore qartazi tregon se as shpenzimet, as diagnozat nuk janë lineare.
Më 2022 fondi kishte harxhuar 6 milionë Euro, më 2023 mbi 22 milionë Euro, kurse më 2024, shpenzimet ishin mbi 12 milionë Euro. Mirëpo, edhe kjo shifër nuk ka qenë e planifikuar. Buxheti fillestar ka qenë 8 milionë, kurse edhe 50% e kësaj shume u shtua ndërkohë.
Për vitin 2025, në buxhetin e shtetit kanë qenë të parapara 11 milionë Euro për Fondin e Sigurimeve Shëndetësore, kurse më 2026 janë të parapara rreth 10,8 milionë.
Të dhënat financiare përfundimtare për 2025-ën nuk janë publike akoma, por nëse shikohen të dhënat për pacientë, del se Fodni ka marrë përsipër trajtimin e 952 pacientëve, përgjatë një viti.
Një analizë kuantitative e e 2025-ës lehtësisht tregon edhe ku janë problemet më të mëdha në shëndetësinë e Kosovës. Nga 952 rastet në total 169 janë në pediatri dhe 20 në neonatalogji.
Sa për ilustrim numri i kosovarëve që trajtohen jashtë, është më shumë se 3 herë më i lartë se numri i shtetasve të Maqedonisë së Veriut që tarjtohen jashtë shtetit, që më 2025 ishte 273.
Përvec foshnjave dhe fëmijëve, përqindje e madhe e rasteve vërehet edhe në mjeëkësinë nukleare (110), radiologji e oftalmologji (92) dhe urologji (78)
Numri i pacientëve të evidentuar si të trajtuar jashtë dhe milionat e paguara nag buxheti i shtetit tregojnë se përderisa Kosova shihet si shpëtim për pacientët nga Shqipëria veriore, qindra pacientë nga Kosova cdo vit trajtohen jashtë vendit, pikërisht në mungesë të kushteve në Kosovë.
Për mijëra kosovarë, Maqedonia e Veriut është destinacioni i parë për shumë shërbime dhe trajtime shëndetësore.
Mirëpo, në statistikat e Fondit të Sigurimeve Shëndetësore të Kosovës, numri i pacientëve që trajtohen në Maqeodoni të Veriut është dukshëm më i ulët, nuk tejkalon 150 raste në vit.
Kjo mos përputhje sipas Blerim Sylës, ish Kryetar i Federatës Sindikale të Punëtorëve Shëndetësorë është dëshmi se qindra kosovrë në Maqedoni paguajnë nga xhepi i tyre.
Mungesa e SISH-it sipas tij shkakton edhe shumë telashe tjera.
Me ose pa marrëveshje midis shteteve, me para të vetat ose nga fondet publike, pacientët vazhdimisht kalojnë kufijtë shtetëror, në kërkim të trajtimit mjekësor.
Në mungesë të informatave dhe statistikave, sistemi shëndetësor i Kosovës vazhdon të funksionojë ad hoc, nga rasti në rast, edhe për rezidentët, edhe për kosovarët që trajtohen jashtë, por edhe për jo-rezidentët që trajtohen në Kosovë./atvlive.tv/
