Njerëzit janë e vetmja specie që kanë mjekër, një veçori që mungon edhe te kushërinjtë tanë më të afërt. Në fakt, është një tipar kaq i veçantë anatomik saqë është një nga karakteristikat kryesore që antropologët përdorin për të identifikuar mbetjet e homo sapiensëve në regjistrin fosil.
Megjithatë, për një tipar kaq përcaktues, dimë çuditërisht pak për qëllimin e tij evolucionar. Pra, pse jemi e vetmja specie me mjekër?
Kjo pyetje është e vështirë për t’iu përgjigjur, sepse ekspertët nuk bien dakord për një përkufizim të vetëm të mjekrës. Disa studiues kanë argumentuar se kafshë si elefantët dhe manatët kanë dalje të ngjashme me mjekrën, por ato nuk janë të njëjtat struktura në formë T-je që dalin përtej dhëmbëve tanë të poshtëm. Si rezultat, disa shkencëtarë janë larguar nga ideja e mjekrës si një tipar i vetëm dhe e shohin atë si rezultat të ndërveprimit të shumë pjesëve të ndryshme të kokës dhe nofullës.
“Shumë gjëra rreth mjekrës janë të ndërlikuara,” tha Scott A. Williams, morfolog evolucionar në Universitetin e Nju Jorkut. “Ajo nuk mund të matet me një tregues të vetëm, por përbëhet nga një grup tiparesh morfologjike.”
Një kuptim më i mirë i funksionit të mjekrës mund t’i ndihmojë shkencëtarët të krijojnë një përkufizim më të qartë. Ekspertët kanë propozuar disa funksione të mundshme për mjekrën.
Disa sugjerojnë se, ndërsa evoluonim me dhëmbë më të vegjël, mjekra u shfaq për të forcuar nofullën e poshtme dhe për të parandaluar thyerjen e dhëmbëve gjatë përtypjes. Të tjerë besojnë se mjekra mund të jetë e lidhur me një tipar tjetër unik njerëzor, aftësinë për të folur, duke shërbyer si pikë mbështetjeje për muskujt e gjuhës. Ndërsa të tjerë mendojnë se ndryshimet në madhësinë dhe formën e mjekrës sugjerojnë një lidhje me përzgjedhjen seksuale.
Noreen von Cramon-Taubadel, një morfologe evolucionare në Universitetin e Buffalo-s në Nju Jork, u përpoq të ngushtojë këtë listë duke përcaktuar nëse mjekra mund të ketë evoluar rastësisht apo nëse evolucioni ka vepruar drejtpërdrejt mbi të.
Për këtë, ajo dhe ekipi i saj studiuan dhjetëra tipare që lidhen me madhësinë e kokës dhe nofullës, përfshirë nëntë tipare që lidhen me mjekrën. Më pas, duke përdorur një pemë evolucionare të 15 hominoidëve, një grup që përfshin njerëzit, paraardhësit e tyre fosilë, gorillat, shimpanzetë, orangutangët dhe gibonët, ata analizuan nëse këto tipare kanë ndryshuar më shumë apo më pak me kalimin e kohës sesa do të pritej nga rastësia. Çdo rezultat do të sugjeronte një rol të përzgjedhjes natyrore në evolucionin e nofullës së poshtme.
Krahasuar me speciet e tjera, “kafkën njerëzore e shohim shumë më të ndryshme nga ajo e paraardhësve tanë sesa do të prisnim duke pasur parasysh kohën që ka kaluar,” tha ajo. Megjithatë, vetëm tri nga nëntë tiparet specifike të mjekrës dukeshin se ishin nën përzgjedhje të drejtpërdrejtë.
Së bashku, rezultatet e ekipit, të publikuara në revistën PLOS One, sugjerojnë se mjekra mund të jetë ajo që quhet “hapësira midis qemerëve”, një term i marrë nga arkitektura për të përshkruar një veçori që është efekt anësor i diçkaje tjetër. Ky koncept u propozua nga biologët evolucionarë Stephen Jay Gould dhe Richard Lewontin në vitin 1979 për të kundërshtuar idenë se çdo tipar duhet të ketë një funksion të veçantë të evoluar.
“Duket se, nga ana strukturore, ne duhet të kemi një mjekër, por jo sepse ajo ka evoluar për një funksion të caktuar,” tha von Cramon-Taubadel. “Gjithnjë e më shumë studime po tregojnë se gjëra që dikur i mendonim shumë të rëndësishme për dallimet midis njerëzve dhe majmunëve të tjerë mund të kenë evoluar thjesht nga zhvendosje rastësore dhe rrjedha e gjeneve.”
Ajo shtoi se gjetjet e grupit duket se ndikohen më shumë nga momente të mëdha të njohura në evolucionin njerëzor, përfshirë kohën kur filluam të ecim drejt dhe kur truri ynë u bë më i madh.
Pavarësisht këtyre përfundimeve, von Cramon-Taubadel dhe Williams bien dakord se pyetja mbetet e hapur. Nuk dihet, për shembull, kur u shfaqën për herë të parë tipare si të folurit, prandaj është e vështirë të lidhen ato drejtpërdrejt me evolucionin e mjekrës. Ndërsa Williams pranon se mjekra mund të mos ketë evoluar për një qëllim specifik, kjo nuk do të thotë se është e parëndësishme.
“Ajo mbetet një nga tiparet përcaktuese të linjës sonë evolucionare, e pranishme në një formë apo tjetër tek çdo njeri që jeton sot në planet,” tha ai. /LiveScience – Syri.net
