Mungesa e gjumit rrit rrezikun e një sërë problemesh shëndetësore, duke përfshirë diabetin, sëmundjet e zemrës, obezitetin dhe depresionin, sipas Qendrave Amerikane për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve.
Në vitin 1963, 17-vjeçari Randy Gardner kaloi një periudhë të pabesueshme prej 11 ditësh e 25 minutash pa gjumë.
Libri i Rekordeve Guinness nuk e regjistron më këtë sukses: ata ndaluan së pranuari aplikime në vitin 1997 për shkak të, siç shpjeguan ata, “rreziqeve të mëdha që lidhen me mungesën e gjumit”, shkruan Livescience , siç raportohet nga City Magazine .
Cilat janë rreziqet? Çfarë u ndodh atyre që vuajnë nga mungesa e gjumit për një kohë të gjatë?
“Mungesa e gjumit është kumulative”
Gjumi është kritik për funksionet ekzekutive, emocionale dhe trupore, dhe mungesa e gjumit rrit rrezikun e një sërë problemesh shëndetësore, duke përfshirë diabetin, sëmundjet e zemrës, obezitetin dhe depresionin, sipas Qendrave Amerikane për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve.Ekspertët thonë se njerëzit kanë nevojë për gjashtë deri në tetë orë gjumë çdo ditë. Megjithatë, nuk është e pazakontë që njerëzit, veçanërisht studentët, të qëndrojnë zgjuar gjithë natën dhe kështu të mos flenë për 24 orë.
Në këtë fazë, bëhet e vështirë të dallosh midis gjumit dhe zgjimit, thotë Dr. Oren Cohen, një mjek i mjekësisë së gjumit në Spitalin Mount Sinai të Nju Jorkut. Kur jeni zgjuar 24 orë në ditë, aktiviteti i trurit tregon sinjale se jeni në prag të gjumit dhe zgjimit, edhe pse dukeni zgjuar, thotë Cohen.
Quhet mikrogjumë. Njerëzit që nuk flenë për periudha të gjata kohore mund të duken zgjuar, por truri i tyre në mënyrë të pavetëdijshme hyn në një gjendje gjumi jonormal, që përfshin intervale me përqendrim të dobët ose edhe halucinacione.”Gjumi merr kontrollin, truri në mënyrë të pashmangshme bie në gjumë. Njerëzit shpesh më thonë ‘Nuk kam fjetur me javë të tëra’, por kjo është pothuajse e pamundur”, thotë Dr. Alon Avidan, i cili drejton Qendrën për Çrregullimet e Gjumit në Universitetin e Kalifornisë, Berkeley.
Cohen shtoi se e kishte të vështirë të besonte që dikush mund të qëndronte zgjuar për më shumë se 24 orë pa pasur episode të tilla.
Megjithatë, është e vështirë të përcaktohet me saktësi se sa gjatë dikush mund të qëndrojë zgjuar dhe si ndodhin efektet anësore. Mungesa kronike e gjumit – në të cilën një individ nuk fle për periudha të gjata kohore – është aq katastrofike saqë konsiderohet joetike ta studiosh atë te njerëzit, thotë Avidon. Mbajtja e detyruar zgjuar përdoret si një metodë torture psikologjike.Edhe pse periudhat e gjata të privimit nga gjumi nuk mund të studiohen, ka raportime për njerëz me një sëmundje të rrallë trashëgimore të quajtur pagjumësi fatale familjare.
Këta pacientë kanë një mutacion gjenetik që shkakton grumbullimin e një proteine anormale në tru, gjë që përkeqëson gjumin me kalimin e kohës. Trupat e tyre fillojnë të përkeqësohen dhe ata përfundimisht vdesin për shkak të depozitave të proteinave që dëmtojnë qelizat e trurit. Shumica e pacientëve vdesin nga ky çrregullim brenda një mesatareje prej 18 muajsh.
“Për çdo orë gjumë të humbur, nevojiten tetë orë gjumë për t’u rikuperuar”
Studimet e kryera te minjtë në vitin 1989 treguan se kafshët mund të kalojnë midis 11 dhe 32 ditëve pa gjumë para se të ngordhin.Një studim njerëzor i vitit 2019 i botuar në revistën Nature and Science of Sleep zbuloi se pjesëmarrësit në eksperiment mund të ruanin një nivel relativisht normal të vigjilencës dhe vëmendjes deri në 16 orë. Por pas 16 orësh ka një rënie të ndjeshme të vëmendjes, e cila është rritur te pjesëmarrësit që vuanin nga pagjumësia kronike.
Një studim i vitit 2000 zbuloi se mungesa e gjumit për 24 orë uli koordinimin sy-dorë deri në 0.1 përqind të alkoolit në gjak. Pasojat e mungesës së gjumit pas 24 orësh përfshijnë uljen e kohës së reagimit, të folurit e paqartë, uljen e aftësisë për vendimmarrje, uljen e kujtesës dhe koordinimit, nervozizmin dhe shikimin dhe dëgjimin më të dobët, sipas Klinikës së Clevelandit.Pas 36 orësh, njerëzit kanë rritur shënuesit e inflamacionit në gjakun e tyre, dhe ka një çekuilibër të hormoneve dhe një ngadalësim të metabolizmit, deklaroi klinika. Ka pak kërkime mbi atë që ndodh pas 72 orësh, por dihet që njerëzit bëhen anksiozë, të depresionuar, fillojnë të kenë halucinacione dhe kanë probleme me funksionet ekzekutive.
Një studim i mjekëve amerikanë tregoi se mungesa e gjumit rrit mbingarkesën në punë dhe numrin e gabimeve mjekësore. Rezidentët e kirurgjisë në Izrael treguan impulsivitet të shtuar, procese njohëse më të ngadalta dhe funksione ekzekutive të reduktuara pas një turni 26-orësh, sipas një studimi të vitit 2021 të botuar në revistën Medical Education.
Punëtorët që punojnë me turne janë gjithashtu në rrezik të efekteve të mungesës së gjumit, sepse shpesh nuk flenë mjaftueshëm, nuk mund të krijojnë një rutinë gjumi dhe shpesh duhet të flenë gjatë orëve të ditës, gjë që nuk është e natyrshme për ciklin njerëzor.Çelësi është të dish se nuk mund ta kompensosh thjesht mungesën e gjumit më vonë. Mungesa e gjumit është kumulative, që do të thotë se ata që nuk flenë mjaftueshëm grumbullojnë një lloj “gjumi të gjatë”. Për çdo orë gjumë të humbur, nevojiten tetë orë të plota gjumë për t’u rikuperuar, paralajmëron Avidon.
Kufizimi i gjumit është gjithashtu i rrezikshëm: Edhe pse pasojat në aftësinë për t’u përqendruar mund të jenë serioze, ndonjëherë ne vetë nuk i vërejmë ato, ashtu si dikush mendon se është në gjendje të ngasë makinën edhe pse është nën ndikimin e alkoolit. Këta njerëz nuk e dinë se nuk mund të përqendrohen mjaftueshëm mirë, thotë Cohen.
